At Yarışı Haber Sitesi | At Yarışları Video | Galoplar | Ganyan Bilgileri

at yarışı facebook at yarışı twitter at yarışı vimeo rss at yarışı Reklamlarınız için : info@liderform.com.tr

Süt veren kısrakların sorunları

25 Mayıs 2015 / 11:34   |   422 Okundu   YAZDIR
Süt veren kısrakların sorunları

Yetiştiricilik, meşakkatli iştir, diye boşuna dememişler. Bir canlının her türlü gereksinimini karşılayıp onu büyütmek kolay değildir. Kısrakların gebelik süresi her yönü ile normal geçse de doğum öncesi ve sonrası kısrak muayenesinin düzenli ve dikkatli yapılması gereklidir. Doğumdan sonra tayın yeterli süt emebilmesi için kısrak ile uyumlu olması ve kısrağın sağlıklı bir bedene sahip olması şarttır. Özellikle süt bezleri normal işlevlerini yapabilmelidirler.

İneklere oranla kısraklarda daha az görülen meme problemleri hem kısrak hem de tay sağlığı açısından önem taşır. Emzirme dönemindeki anormallikler ve meme yangıları (mastitis) at sahipleri için sıkıntı doğuran durumlardır.

Yaşamının ilk günlerinde dişi taylarda süte benzer bir meme salgısı görülebilir. Süt gibi olmasına rağmen gerçek süt olmayan bu salgı gebelik sırasında annesinden gelen hormonal etki altında gelişir ve birkaç gün içerisinde kendiliğinden kesilir. Bu süre içeriside dışardan yapılan bilinçsiz müdahaleler bölgenin mikrop kapmasına ve enfeksiyon oluşmasına yol açabilir. Ayrıca dişi taylardaki meme genişlemesi, fıtık ve diğer karına ait sorunlar ile karıştırılmamalıdır.

Bazı erişkin kısraklarda, gebelik oluşmadan ve aşım mevsimi dışında süt üretimi görülebilir. Bu duruma genellikle ilkbaharın başlarında rastlanır. Baharın gelişi ile birlikte hızla büyüyen çayır otlarındaki, bitkisel kaynaklı östrojen hormonu bu olayın nedeni olarak gösterilmektedir. Kış boyunca aşım isteğinin hiç görülmediği uzun bir sakinlik döneminden sonra ılık ve güneşli ilkbaharla birlikte bazı kısraklarda süt sızıntısı görülebilir. Bu durumun nedeni olarak kısraklarda mevsimsel siklusun başlaması ile birlikte meme bezlerinin gelişmeye başlaması ve prolaktin hormonundaki artış gösterilmektedir. Bazı kısraklarda meme bezlerinin haffçe şişip, süt benzeri salgı görünse de diğerlerinde genellikle görülen salgı gerçek süt yapısındadır.

Aşım mevsimine girmeden önce kısrakların detaylı muayenesinin yapılması gerekir. Gebelik oluşmadan süt bezlerinin gelişmesi bazen bir tümörden kaynaklanabilir. Benzer belirtiler, yavruyu atmaya hazırlanan gebe kısraklarda da görülebilir.

Eğer kısrak ikiz yavru taşıyorsa veya plasenta yangısı varsa o zaman da abort yapmaya (erken yavru atmaya) hazırlanır. Şiddetli plasenta yangılarında da süt bezleri şişer ve zamanından önce süt salgısı başlar.

Gebe kısraklarda doğumdan kısa bir süre önce süt salgısı başlar ve memeler gelişir. Bu zamanın dışında büyüyen ve genişleyen memelerde en yaygın neden mastitis (meme yangıları) dır. Klinik belirtileri çok farklı olsa da en çok görülenler, bölgenin bir hayli genişlediği, gergin ve ağrılı oluşudur. Bundan başka topallık bile görülebilir ve kısrak hareket etmek istemez. Yangılı taraf şişkin olduğu için asimetri vardır ki bu tek taraflı yangılarda söz konusudur. Bazen meme ucundan değişik renkte bir salgı gelebilir ve deride de lezyonlar görülebilir.

Mastit olgularında sıkça görülen bir belirti de kısrağın ağrı duyduğundan dolayı tayın emmesine izin vermemesidir.

Kısrak sinirli olabilir ve tayına çifte atabilir. Mastit olaylarından dışarı akan salgıdan bakteriyolojik ve hücresel analiz yapılarak enfeksiyonun varlığı araştırılır. Kısraklarda daha çok tayın anneden ayrılmasından sonra mastit olaylarına rastlanırsa da bazen doğumdan sonra da görülebilir. Bunun için dikkatli bir muayene gerekir. Yetersiz süt üretiminden dolayı tayın normal şekilde büyüyemediği fark edilir. Bu da mastit olasılığını akla getirmelidir.

Süt bezlerinde gelişen apseler de yangısal olaylara neden olur. Bedenin başka bölgelerinde gelişen bakteriyel enfeksiyonlar, kan yolu ile süt bezlerine taşınarak burada yangıya yol açarlar. Melanom, adenokarsinom ve lenfoma türü tümörlere de sıkça rastlandığı bildirilmekdir. Bunlarda meme bölgesinde anormal şişkinliklere neden olurlar.

Paraziter lezyonlar da memelerde görülebilir. Özellikle hijyenik olmayan ortamda yaşayan kısraklarda sineklerin açtığı yaralara kolaylıkla bakteriyel bulaşmalar olmaktadır. Doğumdan önce ve sonra tayın rahatça süt emebilmesi için bölgede kene olmamalıdır. Diğer parazitler ile beraber kenelerin bulaşmaması için gereken önlemler alınmalıdır.

Gebe kısraklarda doğumdan önce bedenin oldukça geniş kısımlarında yaygın ödemler görülebilir. Bacaklarda ve meme bezlerinde görülen ödemin bir nedeni de viral hastalıklar olabilir. Fakat süt bezlerinin çevresindeki ödemin neden çoğunlukla kan ve lenf dolaşımındaki aksaklıktır. Ağırlaşan rahmin, karnın alt kısmına yaslanması ile bölgedeki kan ve lenf dolaşımı aksar. Gebelik ilerledikçe damarların üzerindeki baskı da artar. Bu ödemin görülmesi doğumun yaklaştığının habercisidir. Sabahları daha yaygın görülen bu ödem, kısrakların padoğa salınması ve gezmeleri ile akşama doğru kaybolur.

Çok yaygın ödem görülürse soğuk su tutulması, kısrağın hareket etmeye teşvik edilmesi veya bölgesel soğuk kompes yapılması yararlı olur. Gebe olmayan kısraklarda görülen yaygın ödemin nedeni ciddi enfeksiyonlar olabilir.

Mastit sağıtımında meme için enjeksiyon yapmak kolay değildir. Kısraklar da bu işleme izin vermeyebilir. Sistematik antibiyotikler ve antiinflamatuar ilaçlar kullanılsa da mastit ve abse sağıtımı çok zor olup sonuç alınmayabilir.

Kısrakların doğum öncesi ayrıntılı muayenesi için gebelik sırasında ne gibi değişimler ve gelişimler geçirdikleri, süt verirken ve tay beslerken nasıl olmaları gerektiği iyi bilinmelidir ki anormal durumlar kolaylıkla fark edilsin.

Veteriner Hekim

İsmet Reha Gültepe

Benzer Haberler

Yorum yapın