At Yarışı Haber Sitesi | At Yarışları Video | Galoplar | Ganyan Bilgileri

at yarışı facebook at yarışı twitter at yarışı vimeo rss at yarışı Reklamlarınız için : info@liderform.com.tr

Yangısel solunum hastalığı

11 Eylül 2014 / 12:00   |   555 Okundu   YAZDIR
Yangısel solunum hastalığı

Yarış atlarında en çok görülen sağlık sorunu topallık ise, ikinci sırada solunum yolları hastalıkları yer alır. Üst solunum yollarındaki dokusal anormallikler, felçler ve sonuçta tıkanmalar oluşarak akciğere oksijen girişi engellenir. Bu ve benzeri sorunlar endoskopik muayene ile ortaya çıkarılarak tanısı konulabilir. Fakat yarış sahalarında çalışan atlarda meydana gelebilecek alt solunum yolu rahatsızlıkları, saha koşullarında olanaksızlıklar nedeni ile tam olarak ortaya çıkarılamayabilir.
Zatüre ve bronşit gibi hastalıklar, atın ateşinin çıkması ve diğer belirgin klinik semptomlar ile tanınabilir. Bununla birlikte klinik belirti göstermeyen, atın performansını olumsuz yönde etkileyen, solunum sisteminin alt dokularına yerleşen ve düşük dereceli seyir gösteren yangısel hava yolu hastalıkları da vardır.
İdman jokeyleri, atın eski gücüne sahip olmadığını, daha önceki performansından çok uzak olduğunu söylerler. Galop yaparken veya yarış sırasında guruldama benzeri anormal bir solunum sesi duyulabilir. Yarış sırasında at kafasını kaldırabilir. Böyle atlarında geçmişinde hiçbir solunum yolu rahatsızlığı geçirmemiş olanlar bulunabilir. Antremandan veya yarıştan sonra beyaz, köpüklü bir burun akıntısı gelir. Bu akıntı bazen kanlı olabilir ve burun deliği çepeçevre köpükle kaplanabilir.
Hemen hemen tüm solunum yolu hastalıklarında görülen ve en sık rastlanan belirti olan öksürük refleksi yangısel havayolu hastalığında çok enderdir. Çalışmaya bağlı akciğer kanaması olan veya yumuşak damağı yukarı doğru yer değiştiren atlarda daha sık öksürük görülür.
Yangısel solunum hastalığı olan atlar endoskopi ile muayene edilirse, soluk borusunda değişen miktarlarda mukus salgısına rastlanır. Mukus salgısı bir – iki damladan tüm soluk borusu yüzeyini kaplayacak kadar yaygın olabilir ve ona göre derecelendirilir. Bu salgı içinde farklı hücresel toplanmalar da bulunur. Hastalığın derecesi arttıkça atın yarış performansını da aynı oranda düşürecektir.
Soluk borusundaki mukus salgısının artmış olması, solunum yollarının tahriş veya yangısına en büyük işarettir. Bu olayın nedenleri arasında enfeksiyonlar, allerjiler, ozon gibi kirli gazların solunması, bazı endotoksinler veya havada uçuşan küçük partiküllerdir. Bunlar solunum sistemi dokularının en üstünde yer alan epitel dokuya yapışarak hastalığı başlatırlar.
Sürekli ahırda barındırılan yarış atlarında çevresel faktörler ve enfeksiyonlar önemli rol oynarlar. Solunum yollarında çok miktarda sarı – yeşil, iltihaplı akıntı olması, bakteriyel bir enfeksiyonun varlığının delilidir. Daha az miktarda ve açık renkli mukus varsa, ya çevresel faktörlerden dolayı akıntı meydana gelmiştir. İkinci olasılık ise iyileşmekte veya yeni başlayan bir bakteriyel enfeksiyonun varlığıdır.
Yarış atlarının ahırda barındırılması kaçınılmazdır. Atın solunum sisteminin sağlıklı olması çevresindeki havanın kalitesi ile paraleldir. Havada uçuşan bulaşıcı maddeler ve zararlı partiküller dış ortamdan ahıra girebileceği gibi ahır içindeki altlık malzemeden, yemden ve özellikle otlardan da havalanarak atın solunum yollarına ulaşırlar. Koridor ve ahırların süpürülmesi ile yere çökmüş olan zararlı etkenler havada aktif duruma geçerler.
Çevredeki otoyol tozları, araç egzost dumanları, çeşitli maddelerin yanması sonucu havaya karışan zararlı dumanlar ve fabrikalardan çıkan sanayi artıkları havayı kirleten maddelerdir. Hem zararlı partiküller hem de solunan kirli gazlar, solunum yollarında yangıya ve dolayısıyla mukus salgılanmasına neden olurlar.
Ahır içindeki havada bulunan zararlı partikül miktarı ahırın mimari yapısına, bulunduğu bölgeye, günün saatine ve mevsime göre değişiklik gösterir.
Genellikle kapalı, iyi havalandırılmayan ahırlarda açık ahırlara göre daha yoğun partikül bulunur. Büyük blok ahırların içindeki bölmeler havalandırmaya engel olmamalıdır. Ofis yanındaki, dip taraftaki veya köşedeki ahırların havalandırılması yetersiz olacağından havadaki partikül miktarı fazladır.
Yoğun trafiğin yakınındaki ahırlar veya sanayi bölgesindeki haralarda rüzgarın da etkisiyle atlar daha çok zararlı partiküllere maruz kalırlar.
Tahmin edileceği gibi sabahları ahırlar temizlenirken havadaki partikül oranı çoktur. Ahıra giriş – çıkışın fazla olduğu saatlerde, insan ve atların hareketli zamanlarında da partiküller fazladır. Ahırın ortasındaki koridordaki geliş – gidişler bile etkilidir.
Yılın değişik mevsimleri de havadaki partikül yoğunluğunu farklı şekillerde etkiler. İlk baharda çiçek polenleri dışarıdan ahır içine rahatlıkla girebilirler. Yazın, sıcak ve kuru havalarda havadaki partiküllerin miktarı artar, yağmur yağınca düşer.
Kışın özellikle ılık bölgelerde, ahırların kapalı tutulması ahır içi hava dolaşımını azaltır ve partikül yoğunluğunun artmasına neden olur.
Havadaki zararlı partiküllerin yoğunluğu ile görülen mukus birikimi veya artışı arasında güçlü bir bağ olduğu bilimsel araştırmalar tarafından kanıtlanmış su götürmez bir gerçektir. Havadaki partikül artışı, soluk borusu içinde biriken mukusda bulunan akyuvarların da artışına neden olur. Söz konusu bu savunma hücrelerinin varlığı, soluk borusu içinin yıkanarak geri alınan sıvının (lavaj) laboratuarında incelenmesi ile ortaya çıkarılır.
Bakterilerin endotoksinleri, mantarların yapısal parçacıkları ve demir gibi bazı metaller de akciğerler için zararlı olan ve havada uçuşarak buluşan maddelerdir. Bunlar ve benzeri maddeler solunum sistemi içinde dokulara yapışarak yangısel olaylara ve tıkanıklara yol açabilirler.
Bunların kontrol altına alınması, sadece havadaki yoğunluklarının azaltılması ile sağlanabilir. Bu nedenle atların temiz ve havadar bir ortamda yaşamaları bulundukları çevre havasındaki partiküllerin en aza indirilmesi, solunum sisteminin sağlıklı olması için şarttır.

Veteriner Hekim Reha Gültepe 

(2 Eylül 2014 Salı günkü 1068 sayılı Yarış Dünyası Dergisi’nden alınmıştır)

Benzer Haberler

Yorum yapın